Kurun Barakadan Evinizi
Dünya hayatı zaten geçici, ihtiyaç da sadece geceyi geçirecek bir barınak aslında. Üstünü örtecek bir örtü; ev ve eş. Ömür geçecek bu evde ve her şeyi birlikte göğüsleyeceksin eşinle. O yüzden evlenmek fiilinin mastar kökü, içinde barındığımız ve gecemizi geçirdiğimiz ev kelimesiyle ilişkilendirilmiş dilimizde. Yani bir bina yanında eşin olmadan ev olmuyor aslında. Mesela kiralık bir konut sahibi için mülk, onu kiralayıp içinde oturacak kişi için ev olurken, bu konut fiyatı artınca sahibinin sevindiği bir gayrimenkul, kirası artınca içinde oturan kiracının üzüldüğü bir mülk halini alıyor. Sahi apartman dairesi nedir bir kentli için? Müteahhidin inşa ettiği rezidanstaki stüdyolardan lansman öncesi fiyatla alabilir miyiz? Bu devirde kredi kullanmadan daire alınabilir mi? Bu aralar banka kredilerinin faiz oranı kaç oldu acaba? Kentsel dönüşümle bizim daireleri yenilemek için belediye buralara ilave kat verse ne güzel olurdu.
Farkında mısınız, yukarıda aynı şeyi kastettiğimiz ev için; barınak, bina, konut, mülk, gayrimenkul apartman, daire, rezidans, stüdyo derken bunlara; villa, home ofis ve benzeri gibi kelimeleri eklemedim daha.
Dolayısıyla önce kavramları, sonra kelimeleri ve anlamayı, daha sonra da mekânı kaybettiğimiz yaklaşık 250 yıllık konfora dayalı teknolojik esaret medeniyetinin geldiği noktada sonuç itibarıyla insanlık olarak hiçbir şeyin farkında değiliz maalesef.
Süreç olarak 4. Sanayi Devriminin tam ortasında bulunduğumuz bir zamandaki hal-i pürmelalimiz; köyden kente göç ve gecekondulaşma, kentleşme politikaları, imar afları, betonarmeye dayalı apartmanlaşma, gayrimenkul değer artışı ve ranta dayalı imar faaliyetleri, siyasetin finansmanının imar rantı üzerinden sağlanması, kentsel dönüşüm çalışmaları, büyükkent yaklaşımı gibi konulara yaptığımız eleştirilerin ve duyduğumuz endişelerin çok daha ötesine geçmeye başladı.
Gerçek şu ki, insanlar için yapılmış olan ilk ev, âlemlere bir hidayet ve bir bereket kaynağı olan Bekke’deki evdir.[1]
On binlerce yıl önce atamız Hz. Âdem AS tarafından yeryüzünde inşa edilen ilk evden sonra geldiğimiz noktada insanlığı evsizliğin ve mülksüzlüğün beklediği bir dönemece gelmiş bulunuyoruz aslında.
Peki bu uzun insanlık ve barınma süreci nasıl başladı ve bugünlere geldi inceleyelim.
Barınma Nedir?
Barınma, insanlığın en temel ihtiyaçlarından biri ve yaratılarak yeryüzüne indirildiği ilk andan itibaren başına ne gelirse gelsin kendisini dış etkenlerden korumak için bir şekilde gerçekleştirdiği bir fiildir.
TDK güncel Türkçe sözlükte barınma ile ilgili olarak aşağıdaki tanımlamalar geçmektedir.
“Doğa etkilerinden korunmak için kapalı bir yere sığınmak”, “Yerleşmek, yaşamak için uygun şartlar bularak oturmak”, “Bir yerde yatarak geceyi geçirmek”, “Bir yerde etkili olmak, gelişecek ortamı bulmak”, “Çevresiyle uyumlu, dirlik içinde yaşamak”
Bununla birlikte en temel insani ihtiyaçlar ve faaliyetler barınma fiilini gerektirmiştir. Korunmak, yemek, dinlenmek, uyumak, vb. birçok eylem barınma fiili kapsamında üstü ve yanları kapanmış mekânlarda gerçekleşir.
Ayrıca “Geceyi bir örtü yaptık.[2] ayetinde olduğu gibi barınma yerleri bizim örtümüz, Allah sizin için evlerinizi sükûnet, mutluluk ve huzur yeri kıldı. Bunun için hayvanların derilerinden çadırlar yapmanızı temin etti.[3] ayetinde olduğu gibi her türlü malzemeden inşa edilebilen ve huzur bulunan yer,
Ey insanlar! Şüphe yok ki, biz sizi bir erkek ve bir dişiden yarattık ve birbirinizi tanımanız için sizi boylara ve kabilelere ayırdık. Allah katında en değerli olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hakkıyla haberdar olandır.[4] ayetinde olduğu gibi diğer insanlardan ayrılarak en özel insanlarla birlikte zaman geçirmeye yarayan bir mekândır.
Apartman dairesi, konut, rezidans, villa vb. kavramlar gelişigüzel şekilde ev yerine kullanılmakla birlikte ontolojik olarak aynı manayı içermezler. Söz konusu durum sanayi devrimleri ile başlayan geleneksel yaşamın bozulma sürecinin sonunda ortaya çıkan değişimin bir sonucudur.
Ev İnsan İçin En Özel Mekândır
Barınılan ve diğer insanlardan ayrışılan yerler evlerdir. Bu yüzden ev özeldir, müstakildir.
Özel bir hukukla inşa edilir. O hukuk da bir kadın ile erkek arasında gerçekleşen nikâhtır. Ev bu özelliğiyle diğer tüm mekânlardan ayrılır. Dolayısıyla ev önce gönülde inşa edilen, selam ve hukukla kurulan şeydir.
Taşların üst üste konulması, tahtaların üst üste çakılması, hayvan derilerinin hasır merteklere gerilmesi ya da kerpicin kesilmesi fiziksel inşadır ki bu da evi imar ederken Hz. Âdem AS’dan itibaren takip edilen kadîm bilginin, geleneksel düşüncenin ve teknik üretimin konusudur.
Bu bağlamda ev, insanın başını sokabileceği, kendisini kötülüklerden koruyan, ailesi ile birlikte en özel anlarını yaşadığı, içinde huzurla bulunduğu, bahçeli, müstakil, hayvan besleyebildiği, sebze ve meyve yetiştirebildiği yerdir. Bu mekânda misafir ağırlayabilir. Sevdiği diğer insanların yaşadıkları evlere ve sosyal alanlara yakın mesafede, etrafı onun evinin güneşini, manzarasını, rüzgârını, yolunu kesmeyen binalardan oluşan güvenli mahallelerde bulunur. Bulunduğu coğrafyanın doğal malzemesinden yapılır, geleneksel teknikle kolayca inşa edilir, ona sahip olmak için en temel insani vazifeleri yapmak yeterlidir.
Dolayısıyla ev sadece fiziksel bir mekân tanımı değil birçok alanda karşılığı olan bir kavram ve kelimedir. Kişinin kendine yuva yaptığı yer evdir.
Apartman Dairesi Ev Değildir.
Apartman dairesi, bilinen ve geçmiş kültürümüzde yaşanılan müstakil evlere benzemez. Zira apartman; insanların tanımadığı ve bilmediği kişilerle kat mülkiyeti üzerinden kurduğu zorunlu yaşam ve mülkiyet ortaklığıdır. Müstakil evlerdeki gibi özel değildir, üst katta başka bir kişi oturur, alt kata taşınan aile bilinmez, mahalledeki komşuluğu apartmanda sürdürmek çok zordur. Bu sebeple apartmanı evle özdeşleştirmek mümkün değildir.
Geleneksel üretimin dışında bir uygulama olan betonarme apartman, kâgir örgü sisteminden kaynaklanan strüktürel ağırlıkları aşmak, ahşap kolon ve kiriş sistemli yapıların kolay yanması ve bakım zorluğu gibi meseleleri ortadan kaldırmak ve inşaat yapım sürelerini hızlandırmak gibi sebeplerle ortaya çıkarılmış bir inşa teknolojisi ürünüdür.
Betonarme inşa sistemi ilk başlarda patentli teknolojik bir ürün olarak ortaya çıkmıştır. Bu sebeple teknolojinin sınırsız bir kâr hırsı barındırdığı görüldüğünden beri sanayi devrimleri sonrası insanlara sunulan şeylerin eleştirel bir gözle irdelenmesi gerekir. Bir teknolojik atılım olduğunda genellikle bu teknolojiyi üretenler amaçlarına bir adım daha yaklaşmış ve teknolojiyi üretenler ile tüketenler arasındaki uçurumu biraz daha derinleşmiştir.
Daha çok üretmek ve daha çok tüketmek üzerine kurulu 250 yıllık sanayi devrimleri sürecinin başat unsurlarından biri sürekli çalışan makineler ise bir diğeri de betonarme apartmanlar olmuştur. İnşaat teknolojisi de bu süreç içerisinde gelişince tarih boyunca bilinen betonun bu sefer lisanslı bir ürün ve sistem olarak karşımıza çıkmasıyla betonarme bina inşa etme yöntemi insanlık tarihini geri dönülmez bir şekilde değiştirmeye başlamıştır.
Betonarme inşa sisteminin teknolojik bir süreç ve ürün olması genel sonuç itibarıyla temel bir ihtiyaç olan barınma meselesini ticari bir meta haline sokmuştur. Tüm girdileri fabrikalarda üretilen, çimento, inşaat demiri, agrega, hafriyat kepçeleri, kamyonlar, beton mikserleri, pompalar, vinçler, tüm kaplama elemanları, boyalar, tesisat parçaları vb. ile yüksek mühendislik hizmetleri olan bir sürecin sonunda ortaya çıkan ürünün bir ev değil konut, villa, apartman dairesi, rezidans vb. olduğu ortadadır.
1966 yılında yürürlüğe giren 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu toplumumuz tarafından hâlâ tam olarak anlaşılamamıştır. Apartmanlarda komşular arasında çıkan sorunların çoğu bir parselde betonarmenin imkânlarından faydalanılarak yapılan binalarda çoklu mülkiyetten kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte usulüne uygun bir şekilde inşa edilip kat mülkiyeti tesis edilmiş olsa bile ilgili betonarme apartman yıkıldığında hisseler sonucunda ortaya çıkan arsa büyüklükleri esas sorunu teşkil etmektedir. Mesela 500 m² büyüklüğünde arsada bulunan ve 10 katlı 120 m² büyüklüğünde 20 daire olan bir parselde herhangi bir sebeple bina ortadan kalktığında pay sahiplerine 25 m² arsa düşmektedir. Aradaki 95 m² eksikliğin nerede olduğu insanlar tarafından bir türlü anlaşılamamaktadır. Bu eksiklik, toprak sahibinin fırsatçılığında, müteahhidin kârında, faizli banka kredilerinde ve siyasetin finansmanında kullanıldığı için yok olmuştur.
Ayrıca bu kadar yüksek teknoloji gerektiren inşaat malzemeleri ve bunların işlenmesi sürecinin sonunda insanlar bireysel ölçekte kendi evlerini yapamayacağı için müteahhitlik kavramı ortaya çıkmıştır. Yöntem ticarileştiği için insanların barınma ihtiyaçlarını karşılaması gereken durum finansal bir sürece evirilmiştir. Gelinen noktada dünyanın her yerinde, her iklimde, her bölgede, her kültürde ve ülkede kullanılan betonarme inşa teknolojisi tam bir bağımlılık, çaresizlik, gayri sıhhilik ve tekdüzelik oluşturmuştur.
Gayrimenkul değer artışına ve betonarmeye dayalı kentleşme politikaları betonarme apartmanları vaz geçilmez mutlak yaşam mekânları haline getirmiştir. Bu süreç evi satılık bir meta haline getirerek dönüştürmüş, insanlar siyasetin finansmanında kullanılan imar rantı yüzünden fiyatı artan apartman dairelerine sahip olamaz hale gelmiştir. Kiracılık ve faizli banka kredisi ile daire sahibi olmaya çalışmak fakirlerden zenginlere doğru geri dönülmez bir sermaye transferine dönüşmüştür. Tüm bu bilgiler ışığında “ülkemizdeki kentleşme politikaları milli güvenlik sorunudur”
Betonarmeye Dair Birkaç Söz
Betonarme inşa teknolojisini geleneksel inşa sistemlerinden ayıran önemli hususlar aşağıdaki gibidir;
Suni malzemelerden üretilmesi,
Statik açıdan varlıksal sorunlar içermesi,
Kullanılan malzeme açısından sınırlı bir ömrünün bulunması,
Teknolojik bir altyapı gerektirmesi,
Sermaye ve finansa ihtiyaç duyması,
Mühendislik hesaplarının amacın önüne geçmesi,
Evi satılık bir meta haline getirmesi,
Üretilirken doğaya zarar vermesi,
Kullanırken insana zarar vermesi,
Yıkıldığında ortaya molozun çıkması ve bugüne kadar bu atığı bertaraf edecek bir yöntemin bulunamaması,
Yıllarca ucuz ve kolay diye topluma dayatılırken günümüzde aşırı pahalı hale gelmesi,
Bu başlıklar artırılabilir ve çeşitlendirilebilir.
Tüm bu bilgilere rağmen günümüzde betonarme inşa teknolojisine ve içerdiği bilgi sistematiğine kesin olarak karşı çıkan kişilere rastlamak pek mümkün değildir. Teknolojik sermaye aklının etkisindeki akademi, müteahhitlik sektörü, meslek adamları, finans sektörü, modern kültür insanları buna engel olmaktadır.
Kent ve Rant Meselesi
Kentler, insanların apartmanlarda esaret altında yaşadığı, huzura ulaşmaları imkânsız olduğu yerlerdir. Geçim derdi trafiğe, kira ödemesi kredi borcuna karışır. Ay dediğin 30 gün, hemen gelir. Yılda bir hafta tatil yapmak için 12 ay köle gibi çalışılır.
Çocukların kentlerde koşmasına izin verilmez, uçurtma yapmalarına da imkân yoktur. Koşma çocuğum, yapma evladım sesleri, salıncak sırası bekleyen çocukların kulaklarında.
Vazgeçilemez tekrarlar, alternatifi düşünülemez rutinler, esaretinden kurtulması imkânsız prangalar kentlerin temel yaşam ritüelleridir. Trafikte ömür tüketmek, AVM’ye gitmek, çocukları parka götürmek bu tür işlerdendir.
Kentlerde sıralı, süreli, ücretli kullanılan küçük mutluluk adacıkları vardır. Oyun parkları, sinema salonları, AVM’ler, kültür merkezleri böyle yerlerdir. Hepsi de tek bir elden bir amaca hizmet ederler. Kapitalist düzenin kölesi insanların esaretini devam ettirmek.
Kapitalizmin inşası, demokrasi, ulus devletlerin ortaya çıkması ve kentleşme olgusu birbirinden ayrılmaz dört temel unsurdur.
Dolayısıyla “Kentler varlığı itibarıyla hiçbir problemin çözülememesi üzerine kurgulanmış bir yaşam formudur.”
Rant, en kısa tabiriyle, emek harcamadan elde edilen gelirdir. Dolayısıyla rantın içinde biraz avanta, biraz haksızlık, biraz adaletsizlik, biraz fırsatçılık, biraz çıkarcılık, biraz kayırma, biraz torpil, biraz kolaycılık ve bunun gibi içimize sinmeyen birçok temel hata vardır.
Velhasıl rant, tüm bu halleriyle birine imkân sağlayıp diğerine avucunu yala demektir. Oluşan enerjinin veya artı değerin haksız bölüşülmesi demektir.
Dolayısıyla rant; haksız kazançtır, gelişimin ve kalkınmanın topluma adil dağıtılmamasıdır, yolsuzluk içerir, tek yönlü servet aktarımıdır, toplumu üretimden uzaklaştırır, bir faiz çeşididir, toplumsal adaleti bozar, ülke ekonomisini baltalar.
Türk Evinin Yeniden İnşası
Türk Evi; Anadolu’yu merkez alarak, Doğu Karadeniz’den başlayıp Balkanlara kadar devam eden, İç Anadolu, Ege, Akdeniz ve Marmara Bölgesini içine alan coğrafyada bulunur. İklime uygun, yerel ve doğal malzemenin işlenmesiyle, geleneksel teknik kullanılarak inşa edilir. Oda biriminin esas alındığı, büyük ve geleneksel aile modelinin yaşandığı, odaların hayat veya sofa dediğimiz ortak alanlarla bir araya getirildiği, geleneksel üretim yapılabilen ev, Türk Evidir.
Türk Evi aynı inanç sisteminin yöreye, malzemeye, coğrafyaya ve geleneğe göre yansımalarını gösterir. Ailenin ve mahremiyetin öneminden bahseder. Birlikte yaşamanın değerini anlatır. Kolayca ve basitçe inşa edildiği için akılcı bir tavır ortaya koyar. Doğa ve yakın çevre ile kurulan barış ilişkisini gösterir. Geleneksel düşüncenin, tekniğin ve üretimin ne kadar güçlü olduğunu ispatlar.
Geçimin ve kanaatin, çalışmada olduğunu ve evimizin bizim için geçim merkezi olduğunu söyler. Güzelliğin her ölçekte üretilebileceğini ve her daim yaşanabileceğini ifade eder. Kaosların, krizlerin, ortaya çıkacak problemlerin önlenebileceğini, ortaya çıksa bile çözülebileceğini ispat eder.
İşte geleneksel düşünce ve teknik üretim, insanlık adına, küreselci, yok edici teknolojik tavrın karşısındaki en büyük güçtür. Bu güç bu ütopik ve distopik dönüşüme karşı en büyük örnekliği barındırmaktadır.
Anadolu, Türk Evi, geleneksel mahallesi ve tarihi şehri ile bu dönüşüme direnecek en önemli coğrafyadır. Çünkü Anadolu: Mezopotamya’nın kalbi, Avrasya’nın ortası, dünyanın merkezidir.
Nuh Tufanı sonrası kadîm bilgi dünyaya bu coğrafyadan yayılmıştır. Türk Evini inşa edebilen akıl, tufan sonrası gemiden inen Yafes’in çocuklarının son din İslam’ı yaşayan ve Anadolu’yu yurt edinen Türklerin aklıdır.
Unutulmaya yüz tutmuş geleneksel inşa tekniğini belgelemek ve açığa çıkarmak, geleneksel inşa tekniğiyle ilgili yanlış bilinen gerçekleri ortaya koymak, insanların kendi evlerini yapabileceği gerçeğini ispat etmek, geleneksel inşa tekniklerinin basit, kolay, sade ve normal bir süreç olduğunu ispatlamak çok önemlidir. Dolayısıyla insanlığın sonunu getirmeye çalışan büyük teknolojik dönüşüme karşı “Türk Evi çözümün anahtarıdır”.
Tarihi Şehirler ve Kırsal Alanlar
Tarihi şehirler on binlerce yıllık kadîm bilgiyi ve insanlık tecrübesini içeren, tüm savaşları, yıkımları afetleri yaşamış yerleşimlerdir. Varlıkları itibarıyla insanlığın en temel hazineleri konumundadırlar. Bu yüzden tarihi şehirler, alanlar ve binalar insanlık için çok önem arz etmekte, doğallığın, geçmişin, kadîm bilginin ve gerçek manada sürdürülebilirliğin somut taşıyıcıları ve ispatı olmaktadırlar.
Aynı şekilde kırsal alanlar İlahi nizamın bir parçası olarak doğal dengenin ve üretimin kendi halinde varlığını sürdürebildiği yerler olarak çok önemlidir.
Bu sebeplerle tarihi şehirleri ve kırsal alanları modern kentlerden ayıran özellikleri üç başlıkta toplayabiliriz: Birincisi, tarihi şehirler doğal sürecin ve on binlerce yıllık insanlık bilgisini barındırdıkları için daima insanlığa umut olacaklardır. İkincisi, megakent baskısı, modern teknolojik esaret ve yakın gelecekte insanlığı bekleyen modern sonrası büyük kaos ve reset ardından yaşama imkânı ve alanları sunacaklardır. Üçüncüsü, olası bir kaos ve reset sonrası yine ayakta kalacakları için insanlığın varlığını devam ettirmesi ve yaşama dair yapılacaklar adına binaları ve şehirleri yeniden inşada örnek olacaklardır.
Kırsal bölgeler ve tarihi şehirler bizi bu üç büyük tehlikeden uzak tutacakları için kentten kırsala ve ufak kasabalara göç eğiliminin kontrol altında tutulması, yönetilmesi ve kentin kötülüklerinin bu değerli alanlara boca edilmesinin önüne geçilmelidir. Bu açıdan bakıldığında köy yerleşik alanlarının ve tarihi şehirlerin rant, betonarme inşaat, kentli alışkanlığı, yap-sat, havuzlu villa, site-rezidans vb. baskılardan kurtarılmalıdır. Kırsal bölgeler ve tarihi şehirler bizim geleceğimizdir. Tarihi şehirlerin varlığını sürdürmesi bu sebeple çok önemlidir.
Son Söz
Geleneksel düşünce, teknik ve üretimle yaşam gerekli ve yeterlidir. Geleneksel malzeme ve yöntem ile inşa edilen Türk Evinde yaşam bize tüm zorlukları ve krizleri aşmak için yol gösterici olacaktır. Bunun için niyetlerimizi, yönümüzü ve evlerimizi yeryüzünde yaptığımız ilk ve en güzel eve-mabede (Kâbe) döndürmek zorundayız. Böylece kaybettiğimiz fıkhı ve mekânı yeniden kazanarak dünyamızı ve ahiretimizi ihya edebiliriz.
Vesselam.
[1] (Ali İmran Suresi 96. Ayet)
[2] (Nebe Suresi 10. Ayet)
[3] (Nahl Suresi 80. Ayet)
[4] (Hucurat Suresi 13. Ayet)
Serkan Akın
Y. Mimar
Restorasyon Uzmanı





Üstad eline yüreğine sağlik. Hislerimize duygularımıza inandığımız değerlere şöyle bir dokunup derinden sarstınız.insanları raftaki kitaplar gibi üst üste koyan daha fazla istifle daha çok rant elde eden bir sanayileşmenin şu son devrinde dönüşüm yerine yayılım ve üst üste değilde yan yana bahçeli ağaçlı Çiçekli basit evler yapılsa. Bahçesinde komşularla oturup sohbetler edilse.... Gibi gibi gibi. Hayalden bile uzaklara düştük maalesef. Sağolasın üstad
Devri iktidarımızda
Çevre ve şehircilik bakanlığı sizin ve yetiştireceğiniz ekibindir İnşaallah.
Kitabın kavli ile
"Biz istiyoruz ki mazlum ve mustazafları yeryüzü nün varisleri kılalım"
İyilik ve kötülük tabiatları gereği bulaşıcı dır.
Her alanda şirazesi kaymış bir toplum olduk.
Dolayısıyla iyi ve doğru adına, hak ve adalet adına, yapılan her çaba ibadet hükmündedir.
Zor zamanların " zer" Yiğitlere ihtiyacı vardır.
Cemil Meriç in deyimi ile
"Gerçek aydın toplumun sinir uçları gibidir"
Önce onlar sezinler, duyumsar, öngörür, tedbir üretir..
Çok meşakkatli bir zamanda ve zeminde fikirlerinizi ifade ediyor, aynel yakin, hakkel yakin icra ediyorsunuz.
İğne ile kuyu kazmak gibi.
Allah kolay kılsın.
Ruhul kuds ile destek versin.
Hikmet ile güçlü kılsın sizi